Skip to main content

Full text of "Ad concelebrandum actum academicum [microform] : quo licentia summos honores theologicos capessendi quatuor candidatis ..."

See other formats



AD 


W; ■■■ ■COncelebk 


kClV M 


ACAI 


•' 


Q V 


:;tL.I C 


E J 


S V M M 


HONORES 


THE 



C A P E S S E 

QVATVOR CA 

PRAECLARE 

TRIBVENDy? 

FAVTORES. SAC] 

INVITA 

R G M A N V S 

§. THEOL. D. ET PROF. I 

N V N G 

procanceJ 



/;. 



AD 

E B R A N D V M 

■" AD E M I C V M 

Q V O 

; N T I A 

M M a S 

rHEOLOGICOS 

E S S E N D l 

CANDIDATIS 

RE MERITIS 
E ND A E S T 

SACRI ORDINIS 

VI T A T 

S T E L L E R 

ROF. PVBL. ORDINARIVS 

N V N G 

CELLARIVS 




C^D. B. V, 



5on doflrina , fed do£lrinae opinio, in vltupei:!- 
tionem iuftara cadit , omni videlicet homine, 
praefertim eo, qui fe in c HRis Tl difcipiinam 
tradidit, omnium autem maxime do(5lore theo- 
logo, indigna*)" Turpis haec temeritas, qua haud fcio 
an turpior iit vlla, nihil eft aliud, quam «v,&« cf»» quaedam, 

A a quod 




*) Opimo (Ioffrl»ae,vix vnquam ex 
miindo, qui regitur opinionibus, ex- 
t nminanda, dupliciterilla qiiidem di- 
CLtur, vt et ad ;hominem, et ad rem, 
riferatur. Nam et arrogans fiii aefti- 
mariopraedicatioque, fi quis, fibi ni- 
mium confifiis, iudicet fe fcire, quod 
nefciat, opinio doftrinae adpellatur; 
ec eft opinio doftrinae, inanis quae- 
dam perfuallo, cum doftrina ponitur 
in ea re, in qua nihil profefto minus 
ineft. rRANCiscvs vavassor 
eximiam habult, quae In Operibus 
eius exftar, orationem, de contemnen' 
da opimuTie doBrinae. Inter decreta 
Philofophorum veterum, in porticu 



obambulantium , hoc fuifle praeci- 
pue arfteque tenendum , to» vo<pai ^a- 
|i»r« tsK tiiaf, DIOGENES L^AER- 
Tivs memoriae prodidit, Lib. Vir. 
in vitaZenon. prope finem,^/zg-. 205. 
edit. MENAGil. Conf. quae de 
emendando codice is. cas.a.vbojt 
NVS obferuault. Vixtibi credibile 
videatur , tam fapienter diftum ali- 
quid potuifle a Stoicls proficifci, 
quorum quam fuerint inflati ac tu- 
mentes animi , neminem praereuir. 
Id nimirum illis erat in more poll- 
tum, vt,quo magis modefte dicerent, 
eo fentirent arrogantius. 



IV 

quod nomen,quatimis multq latius pateat, eiam tamen opi- 
nationem fuo ambitu continet. Hoc vitiura , prorflis irf- 
tolerabile, diuus pavllvs iubet plurimum abefle ab vnb 
quoque, cuius eft, curae fibi habere communem focietatis, 
Deo Liberatori confecratae , falutem, Inter plura enim, 
quae dat, praecepta docendi ac viuendi, hoc potiffimum 
nos admonet, atque adeo primo collocat loco : jmjj «u&«(J»j 
m'»t' inlitterisad TiTVM exaratis, cap. Lv.^. Niinc de 
eo, qui criminis tanti, tamque deceftabilis, argui iure pof- 
iit, fermonera exponam, quam breuiffime potero, 

Origo quldem vocis , av&x^ris , nec incerta eft , nec 
obfcura. *) Non eft diibium, quift vox illa lit compoiita 
ex vocabulo, uvrosj er verbo, «^»,iiue oc^ia}, placeo **}. Ad 

"'vfum 



*) Erfi enim b. CALOVivs in 
BibJiis illuftratis addubirar, vrra ha- 
ram fententianim fit probabilis ; ctv- 
S-«^>jj,iniiuit, quod ah ccvrce, et u^eu, 
mn nulli dediiamt, qiiajl ftbiipfi pla- 
cens , aViQs autem alto fupercilio cou- 
teinnejis, alii ab avrc?, et a £«Dr«, 
idem ex fe ipfo, diBiim putant; ne- 
minem. tamen notninat eorum, qui 
poflreriorcm priori antetulerint, ne- 
que vllam adfert rationem, ex qua 
veri llmilirudo vel minima effici 
queat. 

** ) Difllnftionem allquam e/Ie 
verborum, uvS-eiPvs, et icvTuhi, fen- 
tio. HESYCHIVS: uvS-xS^k;, 7ru§u*a- 
fies , uvTK^eras. Et paullo poft: uv- 
7uS'>is, uvTos i(p euvTs. In. hacloquu- 
tione non nihil omillum eiTe, facile 
intelligitur. Quae ei\ igitur integra 
fententla? lOANNES ALBERTI, 
vir doftiffimus, in 7nifceUaijeis criticis 
in Hcfychium, gloffario in librosN.F. 
adlunftis, coniefhiram hancprofert: 
Supple dsZr alias uvB-ahs dicitur. 

Sokt autem Hefychius t« i^uTvyopiya 



•^iXw. X^nde uvru^KS, pro, uv^uhi?. 
(quo quid fibi velit vir eruditus, latet : 
Etenlm hesychivs, fi pro illo 
nomine , «o^aiJjjf , fcrlpfi/rethoc, *«- 
TuS^tS, denfum cum tenui commu- 
tando, curduo dilKnxilletvocabula? 
cur diuerfam vtrique interpretatio- 
nem adtunxiflet ?) Siwiliter Hejychius 

uvTU^eTos, « tp euvTa ccy«AAo/K£VOS. HaC- 

tenus A L B E R T i . Verum tamen dif- 
ferunt inter fe ifta duo,vt caufa atque 
effe£his, vt fenfiis animi, eiusque de- 
claratlo. Scilicet temerarius homun- 
clo, culus fibi admodum probatur vlr- 
tus, quallscunque fit Illa, fi modo efl: 
aliqua, is, inquam, qul nemini magis, 
quam fibi, placet,aegre fe tenebit, 
quo minus gelhi motuque elatius fe 
gerat, praedicando, tripudIando,muI- 
tum de fe, multlsqueclamorlbus, de- 
cantando. Quccirca putarim efie 
commodius , illius quidem , uv^uh;^ 
orlginem ducere ab uau, huius au- 
tem, avTuS^ti; , ^h «j^wjfiue aBiSu,vZ 
ille fir, qul omnem ex fe vno capit 
animi obleftationera ; hic delnceps, 

qui 



' :.. ...... .. : ....... . ^ 

^um verd quod attitffeti viaetur ea In vtratnque partemac- 
'«jipi,; Vt et ih laude,et ih Vitio,' nbmen Eoc fit, quamquani 
ihinus vfitata eft illa, qiiae lavidi ducitur, figni£catio. De- 
liotat ihtefdum gaiidiura, magnamque fiduciam, qua quis 
"dele6latur ih eatey quarh non aliena inftitutione didicit, {ed 
fuaipfe induftria fuaque cOgitatiohe fiiit adfequutus ,' itt 
'aequus tamen aeftimator, vt aliis quoqUe fcientiam, et for- 
iitan ampliorem, adferat, nec inuideat. Luculentum habeo, 
iirmiffimumque, quod vnum inftar omniumproferam,MAR- 
ci AVRELii ANTONiNi teftimonium. Is nimirum fa- 
pieriti homirti, qui riihilnonconfiderate agit, ac vires in- 
genii egregias in contemplatione naturae exercet, vulgari 
quippe notitia haud contentus, nec caeci animi impetu, 
quidquid ipfi narrarint alii, arripiens, fed fuam ipfe intelli- 
gentiam explicans , illi igitur fapienter verum indaganti, ti 
eic T»}s: Tteqi gvc«?(»v i7tmT/i\ms uv^ctSss tribuit *). ItaqUe idfru- 
flibus fapientiae adnumerat Imperator Philolbphus, im- 

A 3 mo 



qui fuas Ipfe laudes tamquam ad tl- 
biam citharamque canit, atqiie ita 
exfultantis'laetitiae, quam ex admi- 
ratione fui perceperat , inmimerabi- 
lia efficit editque documenta. Id fi 
forte difpliceat, propter exiguam, 
quanivideo, difficultatem grammati- 
cam , facilior erit vocis deriuatio a 
vetho, u^ujfaturo. Quopafto,ao- 
♦«i5gj, etvTcg tp eetvTu, quippe tt^aneie?, 
is demum foret , qui totus iri amo- 
tem fui raptus, virtutlsque, cuius ex- 
celleritiam fibi adfiunit, exiftimatio- 
he adeo eit fatiatus atque expletus, 
vt nihil in fe animaduertat defide- 
fandum, aut perficiendum amplius. 
Quod fi autem tibivideatur,aut S- iri 
T conuerlum eiTe , more Atticorum 
(ficORlNTHO fides habenda eft, 
vid. I AC.Z ViNGERi bypotyp.grae- 



car. diale&oriim) ; aut pro afpero 
fpiritu, in verbo osife, lenem ab HE- 
SYCHio vfurpatum, vt loriii folent 
ciues , ■^tXuTtiiot ab evstathio 
vocati; aut vitium quoddam fcriptio- 
nis in librum irrepfiiTe ( vt pro, ttv- 
rcthi, negle£l:a Kfxe-st , legendum fit 
xvTaaS'7i{-, ficut tiVToactS-^ttTro^ , Vt effe 
apud ARISTOTELE m) Ideoque 
principium vocis , ctvrcthi , manere 
• illud uSa, contra id quoduis equideoi 
ha\id deceitabo. 

* ) Ex quo adparet, t<j ctvB-mhi non 
prorfiis inufiratum efle , nec ruto 
nos niti SVIDAE auftoritate, cuius 
haec fimt verba , ex latina verfione, 
qualem KVSTERVS nobiscum 
communicandam curauit : ctvB-uh?, 
vocatiuits i T# ttv^ahi vero , ab vJU 
abhorrtt. 



nvoetiam id ipfum cum aliis coniungit virtutibus, iigitta-» 
tim (itTrXoniTif h^ ffefAVortiTi, fummo vtique merito cpmmen- 
dabilibus *). Multum fane ponderis ad corr-oborandara 
hancce interpretationem adfert analogia et comparatioy 
quando quidem id, de quo quaeritur, ad aliquid fimile re- 
ferre volumus. Quera ad modum uvra^iiijs , ' et »\yrc6§* 
«£<£», optimo fenfu dicitur, vt plura eiusmodi verba tacen- 
do praeteream : ita pariter avdoc^iis, atque «i;&«Je;« , quo 
ininus laudabile quidquam defignet, niliil video, quod pro- 
hibeat. 

Hoc vero flne controuerffa verlflTmum eft, quod vo- 
cis huius, de qua raihi eft diflerendum, crebrior vllirpatio 
malam indicet, bonisque viris perpetuo inuifam, animiin- 
dolem. Eam flc deiinit theophrastvs**), vt gra- 
uiffimum fit vitium , quo omnia fere vincula et religionis', 
et focietatis, disrumpantur, morofa contumacia^Jtue feroci" * 
//jj-, vt latine conuertit ISAACVS casavbonvs. Nec 
mitiorem hesychivs fert fententiam, cum fcribit : av^ 
B(i^i]s, avTu^s^osj Txoc^siiofjios , £^8atoi^(y.os. Sacra item fcri- 
ptura homines , huius culpae reos , in numerum adgregat 
eorum , qui, mortalium omnium profligatiffimi ac perditif- 
iimi, nefario fe fcelere contaminant , # sm^vf^icc {aixct/as tjo- 
psvcf^svoij ■Ke^ v,v2^:oTY\ros KaraCp^ovsvTeSj roXfXYiTaj, avBaSsis , ^o^as 
a rqsfAScsi (i?<ac(tr,jj.8vrss ***). Tantam liuic nomini pote- 

ftatem 

*^ de reliis fiiis, Lih.X.mo, §. ftiidio) cogmtione ; q^uod vocahuli 710- 

"9na. Quem a4 ^ocum THOMAS tio , fer fe media , dejignat. Itare- 

GATAKERVS eradita commenta- fte omnino, ac rei conuenienter,; 

tione hoc adnorat: avS-ah^ ia melio- prominciat vir clariiHmus, et, quo 

rem partem ijlic fumi videtur {quod magis illud confirmet, te^ies excitac 

rarius, opiiior , deprebendas) vel pro fatis idoneos, nominatim ARISTO- 

certa animi fducia, cx rcrum natura- TELEM, ISOCR A T £ M , s E N £- 

limn coutcinphitioue orta, vcl pro ad- C A M, 

feSu animi,fl'i place7itis,ad,iuiefcc7i- **) cth. charaff.cap.XVto. 
Tiique i» veritatis , quuHK adeptus efl *'*) in poferiori,quzm PETIIVS 

(addere milii liceat, et fue quidm^ texiut. epifola, cap.ll. v. 10. 



fiatem tribnerunt etiamLXX. illi,qm vulgo qmdem ad- 
pellantur,interpretes,cum verba haec, -i^n«> ^t*), ita graece 
conuerterunt, B^cwvsf etvBu^tjfff wij ccKa^mv, et, quaeibi fe- 
quuntur, p-iT ri"l3yS nyJIJ? , reddiderunt hocmodo: os 
$e fivfimoinei •nu^oivoixos. Quod alibi fcriptum exftat * *) de jra 
vehementerperrinaci,etfuriofa vlcifcendi cupiditate,Tjy "^S, 
*id illi funtinterpretati: ou avBcc^rt^. 

Inquiramus in caufam , quam ob rem vim huius no- 
tninis modo latiorem intelligamus , modo anguftiorem, 
Scilicet vnius rei plures exfiftunt modi , diuer/i item gra- 
dus. Confideremus primum , quid fit genus, quod partes 
varias compleilatur. O otvBocSris generaliter is dicimr , qui 
libi placet, vel qui fibi fapere folus videtur, vt eft inEtymo. 
logico magno : «i)S« J>j?, o mvroi «qsaKoov * * * ). Huic generi 
fubfunt ignorantia fui , praeiudicata opinio , temeritas in ad- 
firmando, aut negando, pertinacia indefendendo, negIe61io 
corre6lionis,contemtio faftidiofa proborum hominum, qui- 
cunque errantem voluerint ad reilam viam officiumque redu- 
cere. Infolens haec audacia,vbi effi-enatius vagatur,nulJis coar- 
6lata terminis, facile eo prorumpit, vc nemini parcat, vt 
HuUius fiue dignitatera,fiue poteftatem, reuereatur,vt omnia 

ad 

') Protierk cap. XXT. v. 54. SOBRE et lENF ANT , viri littera- 

**) Genef t. XLIX. v. 7*. Mi- tiflinli,qm interpretationi fuae,^??* 

tum vero, qiiid GOgitauerint, eodem et prejhmptueux hanc fubneftunt ex- 

in loco, V. 3. voculas hasce, w *in'', pofitionem: // i{y a qu^un mot dani 

in graeciim fermonem fic transfe- V Originati qni renfenne ces deux 

«entes mutantesque : aiCMiifi (vel» i</^«. Anglorum afltiquiores quiden» 

quod in quibusdam exftat Godicibus, adhibuenint vocabulum , frowardy 

'rKMs«i) t*v^»hi' De quo qiiid fen- fecentiores autem maluerunt felf- 

dam, nihil attinet dicet^. w/Z^Vyquorumneutrum eftfufficiens, 

*** ) Nullura reperio verbtim get- etli prius illud aliquanto amplius 

inaniGum , quod vnum graeco illi valet. Vtrumqueenimfpeciemdum- 

omnirto refpondeaf. Nofttae igltur taxat vnam altetamue, graeco nomi- 

lirigUae ddfeSUm videmus eumdem, ne comprehenfim , nec vero genus 

qiiera de gaUiesna profitentttr b E A vi YniHerfuin, fignifigac. 



VHI 

^d fuura..hofflp arbit^^qi!i:e^e^,.atc^ le^ 

gibus 'paciatur. ad^ringi , fed Tegnaridi p<5|WS j:upi^^je iii- 
.cendaturji -' Ita.certe « «ySaiJf** ad;.extremura faS^ ^ril 
perd^jO^a^, ^acig^tur ratiQne.inter etvBc6^)xvyitqna.ayoi*MV3< 
panira> aut <)iniimo.nihiI} intereftv ■ , — ^ 4, 

- Quodfi^utera illa fit metu vel mollitie arumi qu.odam 
raodo temperata, cautius quideiti Verfabitur, ne aperte iin- 
pudeiiterque' eos yiolet, a quibus magnura. fuerit pericu-' 
lum extimefcendum. Concra^ bJanditiis atque adfentatig? 
iie fe penitus in eorum confuetudifiem immerget, homd 
ttvBctSris , hac mente ,vt plurimum lucri faciat, vt Iibi ab 
eoriira exploratis viribus cauere poffit, vt nullp adficiatur 
incommodp. Sed male tamen de iis fentiet,occulte etiam in- 
fidias molietur famae, quam funt promeriti. Quid illis 
fiet, quos longe fe inferiores ipfe quidem iudicarit, vnd.e 
ne quidquam (ibi metuendum lit malum ? Hos vniuerfos 
ac fingulos, tamquam truncos ac ftipites, iupercilio et cgri- 
'traclione frontis afpernabitiir, flocci rion faciet, praefertira 
vero de abfentibus maledice coritumeliofeque garrire multa 
nunquam deiinec. 

Primum igitur eft de hoc vltio in fe fpe£lato , tum da 
eius fignis atque effeilibus, poft de iniuftitia,denique decon-^ 
traria virtute, diipurandam. 

Principio ea eft natura homunculij fibi admodum pia- 
centis, ea confidentia, vsque eo temeraria, vt praeftamia f»- 
vnum omnibus antecellere-ipfe exiftimet,- Praeftantia aur' 
tem, quae ipfum deledlat , atque excellentia omnis , perti-- 
net aut ad virtutem , aut ad nobilitatem familiae , autad- 
corporis figuram acque habilitatem , aut ad faculrates , aut; 
etiam ad muneris fui ordinisque fplendorem. Non eft, 
quod nobis perfuadeamus , pavllvm animaduertifle iri 
eum dumtaxat, qui infolenter fe eiferret propterea, quod: 

^ ampiiflHc 



IX 

ampliflimum dignitatis gradum adeptus eflet. Ita quidem 
vifura iiiic hieronymo : Non tumentem et flacentem 
fihi, qiwd Epifcopus fit *). Eam vero graduum dii!eren- 
tiam, qua Epifcopi, IPresbyceri, Diacom,€t Clerus, qui di- 
citur, inferior, multum inter fe diftant , neutiquam ab vl- 
tima antiquitate repetendam efle , conftat inter omnes , a 
ftudio partium alienos. Et, quum Legatus Chrifti ita in 
vniuerfum, flne vlla exceptione, Epifcopo praecipiat , jujj m- 
BxSy) etvttj, nulla autem fit dubitatio, quin nomen, uvBcc^i^:, 
generatim denotet eum, qui iibi, quacunque in re, placear, 
nihil video caufae, cur vim voeis cohibeamus. IJJiusraodi 
homo, iiue honoribus fortunisque maximis ornatus iit, iiue 
eis vacuus ac deftitutus,tamen omni fe honore digniilimum 
putabit femper, et , ii nihil habeat , in quo gloriari poilit, 
certe virtuti fuae plurimum confidet. Quanto autem ma- 
gis eft forcunatus , tanto plus fuae tribuet virtuti, nec tarai 
raagnificentiam muneris ac fortunae, quam meritbrum fuo- 
rum magnitudinera , praedicabit. Ergo quidquid arrogan- 
ter de fe ipfe fentiat , eius aeftimatio tota ad anirai prae- 
ftantiam redit. Si quid fuerit , fuo ex ingenio enatum, 
fuo iudicio qualicunque probatum, fuis vfibus aptum,fuum 
omnino, vt vbiquenihil iit, nifi oauros, «^ 7*0 eauTa, id 

vnum 

* in Cojnment. h epifl. ad Titum. petir q^ti enorgtieilli d'' une charge Jt 

Opp. T. Vn. fag. 6SI9- edit. VAL- excelleftte, il tie fe perde par Ja pre^ 

LARSii. Id adfenlione compro- fomption. Sed et illud, ruipaS-ii?, ge- 

bant laudati laborum f6cii,BEAV- neratim notat inflatum infolentia 

SOBREetLENFANT: Cefiun hom- hominem, quidquid fit, in quo fibi 

vic enflc;et pleinde /' opinion de foi- blandiatur, fiue, quod ad magnam 

vihne, comme V a fort bien expViqtie amplitudinemperuenerir,fiuepotius, 

S.Jerome. Conferre nos iubent prae- quod fmgulari atque eximia virrate 

ceptumillud, /. epift.ad Timoth. c. praeditum fe prae caeteris magni 

m. V. 6. in quod Uluftrandum, ira faciat. 
commentati funt : Le fem eft^d^ 

B 



X 

vrmm longe omm cofflmetidatione dignlflimum cenfebit, 
Nihil verum, nifi quod ipfius ferat opinio, nihii re6lum, 
mfi quod iplius moribus conueniat, putabit. Fac,re6le eum 
fencire: falliturtamen eo, quod fuam ipfe fententiam fine 
probatione ample6litur, m eaque perftat, non tam ratione, 
quam amore fui, dudus. Quod in fe quidem adpro- 
bat, id idem improbaret in quouis alio, fi ipfum defice- 
ret. Tenet aliquando veritatem. Quare ? Non propter- 
ea, quod iit veritas ; fed, quod fibi , nefcio quo cgfu, in 
mentem venerit. Non in fapientia deJedlatur, fed in ani- 
jno fuo, tamquam vno omnis fapientiae domiciJio , vix, 
acne vix quidem, fieri pofle, ratus, vt alii in redtam in- 
grediantur viam , ipfe vero in errorem rapiatur. Omni- 
no duo funt genera virtutum, quorum in altero effc re- 
rum fcientia , qua verum a falfo discernimus , ad quod 
pertinet etiam deliberatio rerum , confilio gerendarum ; in 
altero , vitae integritas , quae eo nos ducit , vt bona et 
honefta adpetamus , a malis autem ac turpibus declinemus. 
In vtroque fallit hominem, et fefellit femper, opinio. Mo- 
res imitatur ph'arisaeorvm, quorum fere proprium 
crat vitium n uvBuSei». Rerum enim, praefertim diuina- 
rum , cognitionem , in quam totos fefe abdidifle , in qua 
penitus verfari , illi quidem fibi videbantur, immo fapien- 
tiara prudentiamque , fibi omnem fumebant atque arroga- 
bant, h.syovres' ori ^hs^noiJLffi *). Pietas autem eorum- 
dem , maxime inflicata illa, ac fimulationis erudita arti- 
ficio, in eo potiflimum cernebatur , quod eflent TisTtoiBo- 
rss 8(p eavTciSj cri eicrt Simiot, as^ e^8Bsi8vres t8s ^^oiTrss**). 
Pauci hodie nefciunt , exflitifle quondara in Gallia fedlam, 

oppido 

*) xoann EHa»g.ca^.l&.v.4a. *') lvcab Euang. ca^, XVnr. 
41- 'tf. 9. 



xr 

oppido ridiculam , eGOISTARVM, quibus ftOfflen indc 
hae/it, quod nuUam non m disceptationem et contro- 
uerfiam vocarint veritateni , praeter hanc vnara : E G o 
SVM. Nondum fepulta iacet peftilentiffima illa haerefis, 
immo vero hodieque viget, Eum fortafle, qui fe vnum 
putat do(5lum piumue, ifto nomine nuncupaueris : necin- 
iuria, De natura rt]s ctvB»^siecff fatis didum eft. 

Deinceps', vt erat propofitum, quae ifthinc ema- 
hent mala, mentibus noftris circumfpiciamus. Haud 
difficilis erit inueftigatio , ac ne vlh quidera inqui/I- 
tione opus fore arbitramur. Non occultum in ani- 
mo haeret hoc vitium, non latebns quaerit vnquam, fed 
in publicum prodit , fed palam ante oculos obuerfatur, 
maculis multis notisque infigne. Nulla autem figna 
certiora habemus eis , quae neceffaria quadam confequu- 
tipne ex re ipfa efficiuntur. Nerao eft natura loqua- 
cior, quam av^oc^tis homo, neminis etiam obftinatior volun- 
tas. Portentofa is venditatione multum de fe ipfb gloria- 
tur,rerumquequafi bene geftarum gloriam quauis occafione,' 
liue data, fiue arrepta, commemorat; alios quoque opor- 
tet in adfidua earuradem commemoratione totos effe, fi ipfius 
quidem fibi conciliare velint gratiam. Fi6lo non modo 
fermone , fed etiam vultu, ftabilem fe gloriam confequi 
pofle confidit. Deprehendes eum , vbicunque morabitur, 
et falfa de fe praedicantem ( quem Graeci ahx^cm nomi- 
nant) et multo verbofiusde his, quae vere in ipfo infunt, 
virtutibus,feu, vt verius dicam,virtutum fimulacris, expli- 
cantem (quemilli !?eg7r«gov), vtraque parte infipientem *). 

B 2 Doao- 

* ) In Cafauhottianis, pag. 183. haec praedicat, 
yocum difFerentia dedaratur: ax*- q^uldem Jibt 
^«1 U frop-te dicitur, qtiifalfa 



XII 

Do£lofem lumeiique deiideras ? Se dbi Tehditabic, nerni- 
nem aliura. Lenocinaris ei, multaque de eius virtutibus 
iniris laudifaus iocofe praedic^s ? Serio te rera agere omni- 
no ei videberis , nuUaque in re magis fe tibi ^credulum 
praebebit. Narras ei aliorum praeclare fada ? Haec qui- 
dem filentio transire te iubebit, ' Sui fa61:i,fui iudicii, fui 
beneficii , volet te vbique effe praedicatorem. .Denegas 
ei , quera captat, plaufum ? Sibi ipfe adplaudet. Repre- 
hendere eum audes ? Irafcetur tibi , indigne feret admo- 
riitionem tuam, te, fcilicet, pumilione longe fuperior *). 
Salubre das confiJium ? Id ille iam diu, qua eft fagacitate 
rjarium , odoratus eft. Duces ei, et au^ores, commen- 
das ? Ipfi idoneus eft nemo , quem ducem fequatur. 
NuUius indiget , quem ad deliberationem adhibeat , et a 
quo vllura petat conlilium, Pro nihilo putat omnes, 
nuUumque fe prudentiorem, ac iure peritiorem, vspiam ef- 
fe opinatur. Aperte demonftras, quibus in caufis per er- 

forenx 



^atah hahet, et ptittde ojlentat. vld. 
b. lO. CHSISTOPH. WOLFII, 
fummi quondam Theologi, ctirae 
fhilol. in i.epifl. ad Corintf^i.Xni. v. 
4. Foterat vir doftus, quantum 
ad vocem, u>.tt^em*,tel\es excitare, 
yLATONEM, atque ARISTOTE- 
1. E M , quorum ille quidem hanc fe- 
cit defcriptionem : ahtt^tntM t%ii t^ 0- 

veitiTlKii ctyuS^it, >} ccyttS-at, ral firj VTree,^- 
xafTut' hic vero addidit, h^in %«f»' 
3d ex eorum libris depromfit CA- 

SAVBONVS,ad THEOPHRASTl 
Cap. XXni. CLEOMEDES, xyxA(x«f 
S-tu^kit( >t£««f •» Lib. I. c. I : Ejrixufer, 
mt ^» Tiff *i> u^.a^eftvtTKI. Atque il- 
lud ipfum eft, quod de Theuda, fe- 
ditiofo quodam ac turbulento ciue, 
3:elatum lestmus; 'mAdisapoflol.c.y. 



v.^6.>iiyt» simi Tivce *«!»rw' fTmiKter 
de Simone mago , cap. VIII. v. 9. Ar- 

yai tHMi fivct fstvTtt USyCCV' PAVL- 
LVS vero ita fhilte arroganter nos 
fapere vetuit: E< yx^ ^ok« t«s timt 
ti) f"!^"' *"' 'tfvTev f>§iyux(fT». in epij}^ 
ad Galatas, cap. VI.- v. 3'.| 

*) Graecae linguae interpretes 
plerique omnes nomen «i;&«Jijf cum 
ifto, 3-vftaSiis, copulant. Eumdem 
ad modum pavllvs, in eo ipfb 
Ioco,in quo explanando Verfor, haec 
duo coniungit : f*i/i ctvB-ttSn tisxt, nn 
e§yi>itt. Rationem iam expofiii. Ec- 
enim qui probitate, ingenio ac do- 
ftrina, fe longe omnibiis praeftan- 
tem iudicat, is vehementer iratus 
excandefcet, fi quis ei obfUlere, aut 
eius corrigere menda, conatus fir. 



•flf* 



xiir 

rorem lapfus jFuerit ? At njhilo tamen mjnus contumax 
perfeuerabit in fua veteri fententia, Periculum tui feci- 
fti , et fpecimen aliquod tuae dedifti diligentiae ? Caue 
tibi l Paratam ille manu iam tenet virgulam cenforiam, 
qua te, vel maxime innocentem, caftiget, nec contume- 
lia vacabit illius in te animaduerlionis feueritas. Lauda- 
bile quidquam praeftitifti ? Difliraulabit aftutus, obfcu- 
rabir, detrahet ac diminuet de tuis laudibus, quantum va- 
lebit, Humani aliquid paffiis es ? Clamoribus te, et con- 
uiciis,et fibilis confe6tabitur. Properabit Ariftarchus in 
conuentus, aut, fi mauis, conuenticula ciuium omni fe- 
ftinatione , vt te per ora hominura traducat. Ita omnia 
adfuam referet vtilitatera, voluptatem certe animi ; ita 
omne fibi bonum adfiimet, vtnihil tibi faeiat reliqui^ 

Atque etiam, fi confiderare voIumus,quae fint hominis 
ergafe fuosque vitae focios officia, intelligamus, quam fit 
iniuftum, eiusmodi arrogantiae crimen culpamque in fe ad- 
mittere. Haec nimirum pofita funt in primis iuftitiae funda- 
menta : vt ne cui noceamus, fed commiini feruiamus vtiJita- 
ti. At enim vero o uv^a^ris nec fiiae felicitati re6le confii- 
lit, nec publicae rei eft emolumento. Primura fibi , quo 
magis ipfe placuerit, eo plus inferet detrimenti. Odiofum 
fe bonis quibusque obtrudit viris, quos fubito taedium ca- 
pit hominis, inepte infulfeque audacis, Abominantur eum 
omnes, eiusque focietatem et confortionem , imo etiam con- 
fpe6Ium, cane peius et angue fugiunt. Aliorum vitia in- 
tentis acerrime contemplatur oculis; ea vero, quibus totus 
ipfe obrtitus eft, non intuetur: nulla igitur de emendandis 
moribus animura fubibit cogitatio. Obcaecatus confiden- 
tia ac temeritate fua, confilium, fi quod ipfe ceperit, non 
ea, qua par eft; adcuratione ponderat atque examinat. Agic 

3 3 jgitur, 



XTV 

igitur, quodcunqus Sgat, inc^nMente, magtto eum impe- 
tu. Hinc multae calamitates improuidam hominis meiitem 
occupant, Gloriam quidem, et ramorem diflipandum, au- 
cupatur: fed quum nihil non excelfe magnificeque de fe et 
fentiat, et dicat, vt oranes cognofcant, neminera non defpi- 
eatui dudlum ab ipfo per rifum ac iocum contemni, ipfe vi- 
ciffim conteranitur ab omnibus : ex quo illud, propria laus 
fordetj fadum eft iam tritum fermone prouerbiura, Tan- 
dem, id qupd grauiffimum , Deo iudici poenas dabit teme- 
ritatis fuae : or; o ®sos rois vns^v0ums uvTiTxacsTctj * ). Quid 
dicam de bona atque integra aliorum exiftimatione ? Incre- 
dibilem in modum famam clariffimorum virorum laedit 
(vult certe) temerarius Thrafo, ignorainia omnes adficien- 
do, fummaraque eis iniuriam iniungendo. Hac autem in- 
folentia gloriae efficiet profedo, vt fides ipfius concidat 
omnis ; tantum abeft, vt magno aeftimetur. Quae eft ifta, 
in commemoranda, auc vi probitatis tuae, aut do6lrinae co- 
pia, tam infolens oftentatio? Quaenam probitas hominis, 
in criraine ita manifefto deprehenfi ? Nura quid boni pro- 
ficifci poteft ab eo, in quo eft praecipua illa Pharifaifmi pro- 
prietas? Probum teefl!e, nerao faciJe ad credendura induce- 
tur. Atdoftum tamen? Id imperito quidem vulgo perfiia- 
debis, pradenti autem vix vlli. IUud, 7v«&< asuvrov , ad 
ininuendam arrogantiam diiiura eft. Arrogantiae plenus 
eft ferrao tuus. Itaque te nondura nofti. Quid igitur 
didicifti ? Omnino nihil : necefl^ eft enira, vt cognitio- 
nem homo oranera a fe ipfo exordiatur. At iadas te eru- 
ditione? Audio, Solusne tu eruditus? Quid, {i ne eru- 
ditus quidem? Quid, fi plane rudis? Quem enim intelli- 

giraus 

') mprhrl epift. rETHl, cap.V. dam fatlone, Idem, qui vwt^n<?iiKU 
V. 5. Eft autem «n,5-»J)!f, certa qua- interprete hesychiO. 



XV 

gifflus eruditum, litterasque probe edo^Slum? aut vira hu- 
ius verbi in quo homine ponimus ? Opinor , in eo , qui 
tanta poJIet rerum fcientia sec peritia, vt ad beate viuen- 
dum, aliorumque commodis inferuiendum , tam aptus iit, 
quam promtum fe facilemque omnibus praebeat. Non 
notitia multarum rerum , fed vfu , metiuntur fapientes 
modum eruditionis et magnitudinem : FriiBus ingenii et 
virtutis^ vt ait cicero *), tum jnaxime.capitur , tum 
in -proximum quemque confertur. Proximi autem nomine 
non eos folum, qui propinqua cognatione nobiscum limt 
coniundi, aut quibus famiiiariter vtimur, fed vnum mor- 
talium quemque defignari , noftra nos reiigio docuit. Do- 
flus es ergo , fi multarum magnarumque rerum , omnium 
inter fe connexarum atque aptarum , fcientia tantum vales, 
vt vtilitatis fru(5lum et tibi praebeas,et omnibus,quoad po- 
tueris. Sin aliter ; fi propter auiditatem famae poffiden- 
dae hullam fere calumniam turpem putas, fi de alterius exi- 
ftimatione detrahis, fi quauis non modo aemulatione, ve- 
rum etiam obtre^tatione, cuilibet es aduerfarius, (i ne vWi 
quidem honoratorum virorum parcis, fi optimum quem- 
que vjrum fpernis, vituperas, maledico dente carpis, re- 
pudias, calumniaris auda6ler, femper vt aliquid haereat, 
fi aliena vitia in oculis habes, tua a tergo funt, fi te quoque 
ipfum, tanta,tamque intolerabili arrogantia, in maximum 
praecipitas periculum , fi inuidiam tibi inimicitiasque 
omnium concitas : haec vniuerfa et /ingula , quaefo , vtrum 
fcientis, an ignorantis, figna funt? Itaque fatis perfpicua 
efl: fententia huius effati : E< r/f Joke; ei^svoci r;, sSeTja bSsv 
eyyoiMf KotBofg ^st •yv«v«< **). ' Quae quum ita fint ; euidens 

eft, 

*) 4e amtcUta, cap. XlXno. VIII. v. sdo, compar. cum v. i. et 9. 

10. II. Quo in loco minifter verita- 
**) in friori epifi. ad Corinth. c. tis diuinae de ea loquitur fcientia, 

quae 



eft, ac folis lace clafiiis, r))!' uvBocSetoiv minime eum dece- 
re, cui prbcuratio publici credita eft negotii, in primis- 
que in pafcendo atque "alendo* grege animorum, fempiter- 
na beatitate impertiendorum. Quocirca pavllvs, nil 
flne ratione firmiffima dicere folitus , cohortationi fuae, 
^si rov s7ti7K07rcv cMsyKhnTov sneu, ac vel maxime (kj) «uS«(Jjj , 
hanc adiunxit probationem , fane valentiffimam : as 0f» 
owovojMov' in qua defcriptione magnam vim inelTe argumen" 
tationis , res ipfa dilucide oftendit *) . Difpenfatorem 
enim fidelem oportet raemlnifle , quid officii ilbi mandati 
poftulet ratio , vt fuiim cuique demenfam tempeftiue li- 
beraliterque ipfe fiippeditet * *}. Omtiino , qui rei ■puhli- 
tae -praefuturi funt., duo p l a t o n i s fraecepta teneant : 
vnum , vt vtilitatem ciuium Jic tueantur , vt , cjuaecunque 
aguntj ad eam referant , ohliti commodorum fuorum : al- 
terum , vt totum corpus rei piiblicae curent , ne , dum 
fartem aliquam tuentur, yeliquas deferam ***) . Id 

ytrum- 



quae amorl, atque adeo commujns 
vtilirarls ftudio, aduerfarur. Id ni- 
mirum ex rota verborum. ferie et 
cohaerentia plane adparet. 

* ) Huic principali caufae plu- 
res poflunt adiungi , et figillatim ea, 
quam b. AEGIDIVS HVKNIVS 
diiTei-uit. Ejl «,v^a.orti ■, qui fuis fibi 
diifis faifisqite mire placet , femet 
ij>fuvi adviiratur, fna tantum laudat, 
reUquorum autem omuia e fuhlimi de- 
fpicit. Hoc vitium, perfe turpe, tum 
etiam cuin rxcivS^uXa ecclefiae coniun- 
cium, ct /;; Epifcopo vaJde periculo- 
fum, ab ecclefiae mimftris aheffe iuhet 
Apoftohis: quaudo qiiidem,f, qui eo 
laborant, femel a verbi trajnitc defie- 
ifuiit, difficillime fe patiumur adtm- 



ueri, et in viam reuocari. AvS-u^sixt 
quippe malo turgidi ,et i7iftati,fua im- 
penje tuentur £t defendunt mordicus, 
ne errajfe videantur. ■ Haec ille, in 
thefauro Apoftolico , ad Tit. I. 7. pag. 
865. Ita eft, proh dolor! Ecquis eft 
nefcius, errores maxime peftiferos, 
quicunque in coeru facro diffemina- 
ti vnquam difjierfique fuerunt , pro- 
pagari non potuifle, nifi afperrima 
fenrentiae obftinatione , cuius caula 
nunquam alia exftitit, quam uvS-x- 
^hi» errantis, femper monitoribus 
alperl. 

* * ) in Euang. L V C A E , cap. XII. 
V. 42. 

***) CICERONIS vtorverbiS,//e 
offic. Lib. I. cap. 25^0. 



> 



XVII 
rtrumque fckum adcurate obferuandum efl: illi , qui gu- 
bernandae ciuitati Dei praefedus eft, atque id quidera 
tanto maiori ftudio, quanto plus effc aeternae animorum 
faluti tribuendum. Vtrumque enim diuina audoritate con- 
firmatum legimUs. Prius quidem illud : H uyxTir] s ^rrret 
rc6 sKvTtis, oh eamque caufam s Tre^Tis^svsTUf , s ^miHTotj *}. 
Hoc autem pofterius : n«v ro awfiot crvioc^fAohoySfAPfov v^ avfx- 
l^i^x^ofjisvoy Stot TTccat^s cc(Pris rns eni%o^v[y^cis , x«t «f ^yawv e» 
fxsr^oi) svos eK0iti8 fis^as rrjv ccv^jiv rs aafAotros mieiTctfj ets oiko- 
iofjtfjv eccvTS sv ccyxTrtj **). Neutruni vmquam praeftabit, 
ac ne poterit quidem, o ccv^ct^ns, quippe qui in eam fe 
confuetudinem adduxit, vt omnibus velit obefTe , prodeflc 
nemini. 

Reftat, vt virtutem formofam , deformi huic vitio 
oppofitam , contemplemur. Ea nimirum eft fand^a animi 
inodeftia^ quo in verbo modus ineft***). Humilitatem li 
adpellare velis , more fcriptorifaus chriftianis vfitato *), 
haud equidem impediam : at vereor tamen, ne eis, qui 

latine 

*) in X. eplft. ad Corwth. c. 'Xni, i/t Magiih et Etidemiis, <rs^ioT>!T» vir- 

V. 5. coU. 4. Exemplo rem fuo illu- tutem illam jiominat. 

ftrat PAVLVS, eisdem in Ktteris, *) vid. S. V. et Magnifici lO. 

cap. X. V. 33. )m;j ^«jt»» to *jK«t)T» o-uf«- GEORGIl "W ALi:tllliiiatril>e,LA' 

(psgoy,ttM.u.ri> tui wo>.>jn, tju, sit^uTtf. CTANTii operibtis praemifla, de 

LaBajitio eiusqtie ftylo,pag. 61. lO. 

**) ad Ephef.IV. 16. CASPAR SVICERVS, int/jef.ecc/eft 

T. H. pag. 1226. dum in eo eflr, 

***) Paullo aliter arbitratiir IS. vt Ta(p§ojvyt» luculentis teftimoniis, 

CASAVBONVS, in Commentario in quae ex P A T R v M vohiminibus 

THEOPHRASTi chara£t. eth: Vir- copiofe collegit, interpretetur, refte 

tutem, vaic^xt , huic vitio oppofitam, quidem: modeftia, inqnlt, quajft val' 

AKiST OTVL^ES inNicomacheis qui- go hu?iiilitatefn vocajtt. Perperam 

dem (PiXim femper vocat , iiotio qao- veio hmvis hnsce voces, modeftia , de- 

dam modo qiii^im vfiirpans, vt ipfe ex- tnijfio, tamquam vnum idemque va- 

plicat; intelligi autem voluit eo voca- lentes , coniunxit ; neque eninihaec 

bulo mortfmfacilitatem, et grauita- ^imi demiffio, Kleimniithigkeit rVX 

temf decente Gonditam lenitate. At .virtutibus ponitur. 

c 



xvni 

ktine loquuntur, aut horride ineukequedi<Sutn, autam- 
bigue faltem, iftud videatur. Nonid, quod noftra qui- 
dem fermonis confuetudine dicimus , Demuthj fed illud 
contra, c^oA ^ocQmMS Niedertracbtigkeit ^ claflici aucSo- 
res, nomine humilitatis , fi non femper , certe faepius, 
defignare folent. Homini dedecori efle, inquiunt, hu- 
militer, demifl^, abiedeque, de fe fentire, etcuiuisfer- 
uire ; id quod noftris quoque moribus nefas habetur : ^n 
'^mc^s hhoi »vBqa>7Jm *). Summo nos ftudio eniti debe- 
mus , et contendere , vt fuam quisque dignitatem tuea- 
tur, omnique, quam maxime poflit, circum{pe6lione 
prouideat praecaueatque, ne quid vmquam,aut aliorum 
fraude infidiisque libi inferri finat, aut moliaturjpfe, quod 
ab honeftate remotum iit, et cum ordine fuo minime 
congruat, Vir diuinitus eruditus hanc fciuit legem : ca» 
csfAvcc, Tocvr» hoyi^sd^s **). Haec autem moderatio ani- 
rni continetur ea virtute, quam Graeci eutot^uxv nominant. 
Non illam nunc volo %nificare, in qua intelligitur ordi- 
nis conferuatio ; fed hanc , quam interpretamur mode- 
ftiam , quae ad lanitatera mentis , graece aaCp^aat^ijv di^ara, 
tamquam fpecies ad fuum genus, debet referri. Neurra 
taraen ab altera feparari vmquam poterit. Quocirca 
PAVLLVS vtramque confociat, cumnosftudiofe in id ope- 
ram/J^are iubec, vt omnia et decenter fiant, et iufto or- 
dine: ^ctvr» suaxijfAovoog KUf kocti» rcc^ivyiysaBa ***). Eam 
virtutem aoicp^oawiiv vocant, vt ciceronis did^um vfur- 
pem *), quatn foleo equidem tum temperantiam , tnm 1710- 

dera- 

*) I.'ad Corwtb.VE. 23. ^ cenfuit adrianvs COCQViVSf^ 

**) adPbiJipp. cap.IV. v/g. mEthiea S. Lib. m. cap. g. neque 

***) j.ad C0rintb.XIV.4o. hsnc przeteimiiiti modcfie-defeipjo 

* } Tiifc.quaefi.L. BJ. c.i.Vods, fentire. Oppofitioetlain rem de- 

><i,9gart;irD, et verbi, (r«ff«H)', ilgnifi- clarat. Illi nimirum, ^ui 6-»^ j #» efir, 

eationes varias, et plures, ac svi- vterque, et »»■? g p^ «>, et af^ai, iiaud 

€ E R v S , numerando diligenter per- dubie opponitur. Et v^^f^oj* qui- 

dem 



XIX 
Herationem adpUare , non nmqaam etiam modefiiam, Non 
inultum ab eo diftat, quam pavllvs nobis tradidit, 
modeftiae vere chriftianae definitio : M>j vTtsq^p^omv^ Ttcc^ 
c<5W (p^ovstr ec^ix (PgoveWj cts ro auCpqevm *). Quid igitur 
mente agitathomo, ita moderate de fe fentiens? Primum 
fecum habitat, fui' confcius , quam iit fibi curta fupellex, 
Non pudet eum , fateri ingenue , ftiam fe miferiam expe- 
riri , quam fit propenfus ac procliuis ad vitium quoduis, 
virtutis autem omnis expers. Infitam fibi naturaliter, vel 
potius innatam , male agendi cupiditatem pertriftis deplo- 
rat. Prdbe lcit , vnum efife bonorum omnium efFedlorem, 
Deum immortalem. Boni igitur nihil fuis adfignat viri- 
bus , fed gratiffimo animo profitetur , id orane , quantum 
demum ;cunque in ipfo fit, a Deo in fe profe6^um efle, 
■eiusdemque Deo reddendam efle rationem : llcivTi a> s^oBti 
aroAy, TToAy ^jjTjj&jjcreTa/ Ttcc^ uvrs * *). Pia haec cogitatio effi- 
cietprofe6to,vt timor ac tremor animum percellat potius, 
quam gloriario excollat : T;i- yoe^ as hxy.givsi ; t; h sy^ets , o sk 
ehccf^ss; E; Ss kcij sKafiss , rt 'Axvxotffui , as fjiij Tiot^ocv *); Ne- 
que ex fefe idoneum fe ad ftudium virtutis exiftimat, fed 
ipfam quoque «cavoTjjToe , dexteritatem , et, vt ita dicam, 
capacitatem, diuinae beneficentiae acceptam refert: Oo% 

C 2 oti 

dem neminemefleallum, quamz^a-f^- *) In Ilrterls ad Romams fcrlptls 

tiipctm-, v^>iXoa>(aiit, HES YCHi vs, re- f/T^.XII.x'. 3. Huius enuntiati fenten- 

liquique auaores, magna confenfio- tiam haud ita pridem eleganter enu- 

ne docent. T^jv J<ixij<r<» autem homi- cleateque explicatam dedIt,cumDo- 

nemefficere «^fa»«, et peccatigraul- ftores creandos lignificauir, Summe 

tatem velex eo cognofcl, quod ar- Vener, et Magnlficus christia- 

rogans haec oplnio, quafi morbus in- nvs frider. boernervs, pri- 

fanabllis, euelli ex anlmo vix vm- mum Academiae noftrae Orni- 

quara queat, nuUa Igltur fpes.adfui- mentum. 

geit emendationis , lcite obferuat 

PHOTivs, epijf. CXXII. Nec te le- ** ) In Euang. LVC AE, cap.ySL 

glife poenltebit, quod MONT AC V- v. 4S. 

Tivs breuiter ftriaimque adno- 

tauit. ***) I. eplfi. ad Corinth.TV.?. 



XX 

0Ti fAeivot sjfxsv K(p suutm KoyiauBui ri, as e^ suuroov, «^A tf 

lYMvotYis i]fAaiv £K T8 @e8 * ). Hioc fua Ipoiite excelJeii- 

tiam negat fuQm , certiffime perfuafus, commendationem 

ilullam fuis ex meritis efficiendam efTe, omnem a Dei be- 

neuolentia exfpe6landam : Ov yx^ o suvtov awi^ccvj sxsnos 

t^t ^oKifAos , oiKh ov Kv^ios cvvt^^tjffiv * * ). Praeter id vero, 

quod in fe bonum Dei beneficio ineft , inala longe plura 

numerat. Eruditionem, tantum abeft, vt fibi perfedam 

tribuat, vt raultiplicem eius cenfeat defedionem, atque 

adeo lioc prae fe ferat, quod optimus et [grauiffimus quis- 

que palam confitetur, multa fe ignorare , et multa fibi 

etiam atque etiam eile difcenda. Virtutum fuarum mul- 

to minorem , quam vitiorum , indolem recordatus , fe 

ipfe reprehendit , quin etiam eum fibi habet amiciffi- 

mum , cuius admonitu hortatuque ipfe et corrigatur , et 

confirmetur. Magaam igitur cautionem adhibebit, ac 

diligentiara , tam ad praecauendum , quam ad reJflpifcen- 

dum, II qua in repeccatum fuerit. Nihii vmquam, neque 

infolens , neque gloriofum , ex ore eius exibit. Ne- 

minem defpiciet, ac ne infimi quidem cenfus hominem, 

dum modo ne aperte fit improbus , putabit contemnen- 

dum , vix quemquam fore , ratus , in quo non aliquid 

fit boni , quo ipfe careat. Ea de caufa hoc nobis impe- 

ratum eft : T>f rxTtsivoCpqoavvt] otKhYih.ss tiy8fAsvoi vTifos^xpv- 

rois sccvrav ***'). Ex quo gignitur ftudium, non tam fibi 

placendi, quara aliis, et oranibus quidem, quoad eius fie- 

ri 

■*) 2. adCoritith. JH. ^. Londln. Sed duae res lunt,vno hoc 

. , ^ verbo compretienfae. Deus Jiomi- 

) 2. ad CoriTJth. X. ig. T«r st^>- ^^^ commendat, cum beneficia In 

«» « tt?.«9-««. T8 ffys y^ra xot» ^£t* gyj^ oonferendo , tum eam ratio- 

T^5 x^^^no? TH ©fs u^ToiiiKvvsi S-oK,fio,. ^^^^ qy^ Ijojj^o j.g^g gjj vntuT, ad- 

Ira quidem mterpretatiu: THEO- probando 
P H Y L A C T V S , in fuo Cowwwm/r/o 
in P A V L L I epiflolasjpag. 404. edit. * * * ) efifi. ad Philipp. c. 11. v. 3. 



XXI 

jrr potefl:,ne quid publlcae rei falus detrimenti capiat *). 
Peftis eft quidem , qua nulla in amicitiis maior , t] uqstT" 
KSI06 * *) , fi eo nomine intelligamus adulationem blandi- 
tiasque***),multis nominibus notandum iJlud vitium le- 
uium hominum, atque fallacium , ad voluntatem loquen- 
tium omnia, nihil ad veritatem *). Id minime in eura 
cadit , qui immenfam Dei clementiam pluris facere fo- 
let, quam improborum hominum beneuolentiam , adfen- 
tationibus colligendam : e/ ycc^ er; avB^aTrois ^etmVj X^i^s 
^Kos SK rifAnv * * ) . Probo autem ingenio praeditis ho- 
minibus vt fuam probet diligentiam ac iidem , vt confilia 
falutaria in commune conferat , vt vtilitatis rei publicae 
habeat rationem , vt , paratis cuique officiis , gratiam iibi 
ac beneuolentiara quorumuis conciliet , vt, omnium com- 
modis inferuiendo, iudicium veri nec toUat, nec adul- 
teret , id , inquara , fi a bono viro popofceris , haud ne- 
gabit id fuarum efle partium, Id profeclo eft adcommo- 
datum , atque adeo neceflarium , ad communem totius 
generis hominum confociationem , vt fit inter eos conli- 
liorum ac voluntatum communitas. luiTu diuino ita nos 
aliis obligati fumus : lE.y.oc^os tifjim r« tt^jij/ov cc^etTKsToo' 
Ecquonam modo ? Ecquo animo ? , Quippe eo prorfus 

C 3 bono : 

*) Apud DIOGENEM « avS-uhi 11. 12. adfert SAMVEL "WEREN- 

opponittir ei, qui omnihus ciuibns pla- FELSIVS, in opufcuUs pag. 543. 

cere C07itendit j et ea re omnium gra- ***)Quemadinodnmgraecavoca- 

tiam inuenit. Haec funt verba ce- bula, ct^ss-y.sMy et xaA«x««« , inter fe 

leb. 10. CONRADi sCHWARZii, differunt, ita i s. Casavbonvs: 

in Commentari linguae gr.N. T.pag. Blamlitia., inqult, dijfert ah adulatio- 

213. not. "**. nefulofine; nam haec fuum fbi C07n- 

modum pro fine proponit, blanditia 

* * ) De hoc vitlo , quod dlcitur vero adfolam voluptatem fpeBat, et 

u^sTKii*, vid. THEOPHRASTi cha- vt phiceat in congrejjibus et comiiilti. 

raif. eth. cap.Y. Nec nullius funt in notis ad theophrasti cha- 

momenti, quae de vitio uv9-^u7rce^t- raB. mor. loc. cit. 

vxsiui, vt et o(p9-uk,ad^ii>iSicti, ad expla- *) c i c E R o ^e amicitia, cap. XXV. 

nandam fententiam verborum Phil. **) ad Gal. cap. I. v. 10. 



XXII 

bono: tls fe a^^e^o^ -vr^ef cntoSofji^v *), Irt fuum nos eac- 
emplum intueri iubet pavllvS: KuBw xay^ Wfw» 
upsaVM , ixfi ^f[rm to efjictiJTS aviJi.(peqov , oiKhoo r» roov TTohAav; 
nec vero, nifi propterea, ivcc aooBaff^v **). Multo etiam 
inagis ad fiipremam ipfius christi aucloritatem prouocat: 
j^^ yot§ X§t<?os s% sotvroo ^eaev ***). Manfiietum etiam 
oportet eumefie, qui aliis potius ,quam fibi, vult placere. 
Non praecepta fentiendi ac viuendi ciuibus tradere ipfum 
decet, fed argumentis grauibus, quid verura fit re6lumque, 
docere,ne quid fibi imperii arrogare,et fuae voluntatima- 
gis, quam rationi, obedientes facere animos velle, ipfe videa- 
tur*_). Qui ita modefte fe gerit, is certe rem fuam feliciter 
peragit, fideliterque, as" @s8 oimofxoef fAti covBceatis , ocAh» tt»- 
Giv cc^saxociv. 

Media igitur via eft, in quam ingredi, in qua proce- 
dere debemus ; namque ab ifta mediocritatis regula , fane 
optima, non licet transuerfum, quod aiunt, vnguem dis- 
cedere , ne quid nimis de fe quisque fentiat , nec vero 
minus, quam deceat. Permulti, quibus ccvbaSets li viden- 
tur, qui nihil, praeter id, quod honeftsm fit, adpetunt 
ac depofcunt, fciant, velim, fibi eos falfo fufpe6los efie. 
In primis duo funt genera ingenuorum hominum , iniufta 
hae fufpicione liberandorum, Contra ius fasquc , tanti 
criminis adcuiantur et illi, qui vera a falfis diiudicata for- 
titer fapienterque tuentur , nulli cedentes repugnantiae, 

et hi, 

*) adRom.XV.z. oportet vitarc , nevipe, vt demoH' 

**) X. ad Cormth. X. ^^. firaado et rogando agat, no7i impe- 

***) Rom.XV. '^. rando et praefa-ihendo , atque ita fe 

*) 10. COCCEivs, in Commen- manifeftmn faciat ad auditoris con- 

tarlo fito in epift. ad Tittim, §. I/I. fcientiam, 2. Corinth. IV. 2. Nam, 

Atqtie idcirco , inquit, illim, qui qtiid etiam fi quis qtiid didicerit e:c facrii 

docet, tamqtiam ex verbo Dei, et qtiid litteris,fiid praecipiat, et non docsaf 

pofiiilat , tamquam fropter praece- cum 07nni vianfuetudine y av^»^!!*^ fi 

ptum Dei, 07unem fpeciem «v5-»^«<«f hhe C07r,m»cuht. 



r 



XXIII 
cthi, quiad honores, fibi conuenienteS; adipirant, eos- 
que pro eo, ac par eft , expetunt. 

Primum de illis non hihil difputabo, qui, redla con- 
fcientia fuftentati, pro falutari veritate, incorrupte et inte- 
gre feruanda , acerrime propugnant, eamque libi confola- 
jionem nuUa vij nec fraude vila, dum viuunt, eripi pa- 
tiuntur. An illi idcirco etvBx^ets iure putandi funt? 
Longe illos ab hac culpa abeile, muneris declarat ratio. 
Imperatafaciunt, quumhominem chriftianum prorfus de- 
ceat, doilrinas diuinitus patefadas ingenue profiteri, ftre- 
nueque defendere, tamquam militem magnanimum et he- 
roicum, cui infitumeft, aut vincere,aut emori *). Ini- 
que admodum cum b. lvthero noftro egit corne- 
Livs A LAPiDE, hanc ei raaculam inurere aullis , quafi 
is fuerit av&odn^ , quoniara quidem contra Regem Angliae 
fcripfit: Hicfto, hic jnaneo, hicglorior-, hic infulto Pap- 
ftis, Henriciftis, Sophiftis, omnibus fortis inferni, Diui- 
na Maieftas mecum facit , m nihil curem , fi miUe AU" 
guftini, jnille Henrieianae ecclefiae contra meftarent **). 
Nec fe alii continuerunt, quin virus acerbitatis fuae in vi- 
rum, criminis infontem , euomerent, eura vocantes diryo- 
gantem, vt coccivs, Ihrafonem, intolerabili fafiu 
turgentejn , vt vlenbergivs, adeo demum fiiperhiae 
Jpiritu inflatiim , vt mn jnodo Scholafticos DoBores fpreue- 
rit (enf quantum piaculum), fed et eccleftafticis Fatribus 
et Pontifcibus minus credi -voluerit , quajn Jibi , quibus 
eum argutiis cochlaevs perfequutus eft. Adlatas has- 
ce criminationes repulit b.ioANN. coNradvs daNN- 
HAVERvs, immortali memoriae commendatiflimus ***)^ 

qui 

*)% ad Timoth. c. TL, v. 3. ***) In dliput.' de memorta Luthe- 

*•) CORN, A L APiDE in C(W»- rl renomta. vide difputatt. fhrdio b. 

mnt.fm m2. tplft. petri eap.U, m i $ l e r i colleftas, P. U- $ag, 

V. 10. 1090. feiiq. 



XXIV 

qui mentionem flmul de eo fecit modo , quo lvther vs 

ipfe iniuriam eiusmodi, fua iam aecate (ibi ab emsero 

illatam , repreflerit ac retuderit. Si hoc ei eflet vitio ver- 

tendum, nae omnes veritatis teftes, omnes, qui diuino'* 

infl:in<5lu inflatuque futura praenuntiarunt , omnes a CHRi- 

STO legati homines, ipfe etiam christvs, tamquara 

etvBx^siSj arguendi forent propterea, quod vniuerfo Pon- 

tificum Vatumque mendacium exercitui, immo etiam Se- 

natui populoque iudaico , conftanter reftiterint, nec fe 

de loco demoueri ac depelli vmquam liuerint. Sane lu- 

culenter lOAN. cocceivs *) rem verbis expreffit, 

dignis omnino , quae transfcribantur : Quare otv^ccSsicee 

trimme liheri fmt , qui jjietuunt dicere, cjuod non docuit 

Deus^ quod non ex verho Dei didicerunt-, et, vt difcant, 

mllum , ne ■puerum quidem , verhum Chrifti afferentem , 

afj)ernantur s et -pacifici funt , et , quantum pojjhnt falua 

mt/cientia , aliis conceduntj neque fe dominos fidei , aut 

fermonis , aut aBionum, fidelihus ohtrudunt ; neque aliena 

diBa, quae reBe explicari pojfunt , calumniantur , neque 

refiftunt verum dicentihus et rcBa monentihus ex verhs 

Dei. Poteft autem fieri, etfit, ( id quod probe notetur) 

vt, quife aliis avBaSsffi nolunt fiihiicere sis vTroTuyyiv , ah 

iisdem uvbuSsis vocentur. Sed Apoftolus^ non hoc praeci- 

pit, vt Epifcopus non patiatur calumniam, tamquam fi ef- 

fet ocvBocSris, ah hominihus fiio confilio agentihus , fed ne 

fitccv^uh^. Bene eft diftinguendum inter eum, qui eft uu- 

Boi^tis et tohfjiriTyii; €t eum, qui talis videtur ac dicitur. Ho- 

mines eum , qui ipfis ftudet placere , hahent pro commoda, 

henigno et prohahili homine , eum autem , qui confcientiam 

honam ftudet hahere, avBcc^ri et feruicacem vocant. Ita, 

qui fequitur in loquendoeos, qui antea loquuti/unt , et 

loquitur, quod plurimi loquuntur , eum iUi plurimifufci' 

fiunt^ 
*) loc. clt. §. i<j8. et 171. 



XXV 
ffunt, laudant , prolant. Sed aliter fe res hahet. Qui, 
Jequens tonfilium fuum ■, loquitur, quod alii loquuntur^ fa- 
tit, quod alii faciunt , is non minus uv^oi^y\s ejl , et fibi 
flacens , quam quiuis , qui aliquid ex fe folus loquitur, et 
fe caput ac ducem faclionis et haerefeos facit. Pharifaei, 
qui erant Tiqoaa^noKYiTiToij , et fihi inuicem gratificahantur, 
€t loquehantur Rahhi in nomine Rahhi, 7ion ideo erant im- 
inunes a vitio uvBuSeias. Tmo hoc ipfum , quod fe in do- 
cendo mutuo adjpicerent, rejpondehat in ipfos, leflU,^. 
vt teflis, quod non deleBarentur lege Dei , fed veflent ^jfi- 
hulare tZD^h iysy^y^'^', in heneplacito, propofito, etfir- 
mitudine cordis Jui. Contra , qui Jbli Deo credit, et^ fe 
ahn€gans, ftudet hahere honam confcientiamy hominihus au- 
temfe 7wnfuhiicit , et ah iis non patiturfe inferuitutem 
redigif vt quidquam dicat , aut faciat, de quo non poteft 
hahere fidem et "TiKii^^ccpo^tciv , is re vera tx,v^MsK»s reus non 
efl (^quia non fihi , fed Deo, placet, Galat. I. loj quani- 
quam hominihus contumax , inohediens , fngularis , noua- 
tor, immo haereticus videatur. Et paucis pofb interpofi- 
tis : Caeterum nemo dehet putare , 7;htiqs(pc§io6v , hona?n con- 
fcientiam fiduciamque, eJJe xv^ccSsioiv , quejn ad modum Pon- 
tificii volunt, nos femper, etiam ciim credimus et a Deo 
didicimus, duhitare, et formidare, ne forte decepti fimus, 
idque eo fine , vt nos hominihus fuhiiciamus. Quaji nulla 
fit confirmatio , nulJa tranquillitas , nulla -pax , tmlla lae- 
titia, nuUa fiducia , 7iullafpes, nulla exfpeBatio fideliumj 
et vel veritas , vel fides, vel confcientia , 7ion 77\i7ms ejfet 
jiehula et fpeBrum, quamfunt vanae cogitationes cordis, a 
Deo non illuminati , et quafi Spiritus veritatis a Spiritu 
mendacii non differret. 

Venio ad eos , qni altiorem dignitatis gradum in 
Academiis adfcendunt. Fanaticorum quidem hominum 
numerofum agmen eis contumeliofiffime male dicit. Infl- 

; D rauiat 



XXVI 

mulat eos fuperbiae, arrogatitlae ^tque K\&u^etas. Pleiia 
probrorum funt, quae, poft carolostadivm, va- 

LEJSFTINVS WEIGELIVS, CHRISTIANVS HOHBVR- 

Givs, GODOFREDvs ARNOLDVS, omnium denique 
impudentiffimus conuiciator, jperfonatus ille christia- 
Nvs democritvs, in candidatos do6loratus, praefertiiH 
vero theologici, cumulate congelTerunt, Ecquo autem 
ioco et numero illi funt habendi, quorum tantaeft, tam- 
que temeraria, audacia, vt adionem honeftam, nec, nifi 
quis male ea vtatur, reprehendendam , ita in vniuerftim 
reiiciant, omnes etiam eos, quicunque ad eam adgredi- 
antur, fine vlla diftinflione vituperent? NuUa profe^loin 
allis eft facultas diiudicandi ac discernendi , quid in ea re 
JSt bonum, quidue forlitan mali hominum quorumdam 
culpa acciderit, aut quo quis animo a6lionem eiusmodi 
fufcipiat. Aequos rerum aeftimatores ac iudices adpella- 
mus , vt hi tandem fententiam pronuntient. Quid funt 
honores academici ? Num quid aliud , quam publicum 
quoddam de do^trinae integritate teftimonium, et praemia 
virtutibus propofita? Quidii meditantur, quos non laudis 
titulique cupido ftimulat, fed muneris perpulit ratio, vtin 
candidatorum numero fuum quisque nomen profiteatur? 
Hoc certe agunt, vt fe aliis examinandos /iftant, iudican- 
dosque; tantum abeft, vt fe ipfl admirentur, fuamque fibi 
virtutem iatis commendatam habeant. Vere autem ii vo- 
lumus iudicare , importuni reprehenfores , dum fpeciera 
probitatis prae fe ferunt, et fingularem aliquam adfedant 
humilitatem, ea ipfe modeftiae adfedatione, qua nihil eft 
odiofius , nullum mortalium vitio uvBctSsiocs magis intu- 
muiile , quam ipfos , demonftrant. Simulatam enim rcc" 
mu;o(p^oQ\y^vfi , facris in litteris ^alde improbatam , haud 
agndramus *). Magnitudinem anirai, vt fuperbia in ex- 

toiJen- 



«6lfcn<!is fionoribusi iic delpicientia in contemnendis,^ 
imitatur *). Praeclarum ambrosii illud **): Ergo 
honis artihus et Jincero propojito nitendum ad honorem ar- 
litror, et inaxime ecclefiajiicum, vt neqite refupna arro- 
gantia, vel remijfa negligentia fit ^ neque turpis adfeBatio 
£t indecora ambitio, Ad omnia abundat atiimi direBafim" 
flicitas , fatisque fe ipfa commendat, - - Laudent vnum 
quemque proximorum lahia ^ non os fuum. 

Itaque re^iffimis ftudiis ad honores contendunt Viri 
maxime reuerendi , qui nunc milii adpeJlandi flint , mo- 
defti aeque, ac honefti, nec nimiae exiftimationis capta- 
tores, nec decentis contemtorcs , quorum quippe virtutenj 
gloria , tamquam vmbra , fequitur. Omnium laudatione 
ita celebrati funt, vt mea commendatione non indigeant, 
Illuftrem poffident, et conftantem , multorum magnorum- 
que, vel in Academiam, vel in Eccle/iam, vcl in remlit- 
terariam, famam meritorum. Proinde, quura eruditio- 
nem theologicam , qua florent , perfpedam exploratam- 
que habeat Ordo nofter, cundlis quidem fuffi'agiis digniffi- 
mos eos cenfuit, quibus honores, muneribus, quae vnus 
eorum quisque omat, conuenientes, decernerentur. Pro- 
deant igitur clariffimi Candidati , finguli illi Theologiae 
Baccalaurei, nominatim 

DN. M. lOANNES RVDOLPHVS 
KIESLING, 

EilF ORDIENSIS, 

PHILOLOGIAE SACRAE APVD NOS PROF. PVBL)" 

DN. M. GOTTHELF EHRENFRIED 

LECHLA, 

GROSPETSCHA-MISNICVS, 

AD AEDEM NICOLAITANAM ARCHIDIACONVS, 

DN.' 

*) CICEKO de parthi«rat.Ci^. 53. **) deoJ^cfisLih.U. cap 24. 



DN. M. CAROL^ 
PET2 

K L E E I T 

AD AEDEM TPIO 

DN. M. CHRISTI 

EICl 

HOECKENDO 

AD AEDEM NICOLi 

Ego vero, vt munere iam : 
hisce Viris, do6lrina excu] 
elaboraruntj vindicandi poti 
^us eft dies huius menfis X 
ille quidem pomeridiano t( 
aurem matutinis horis ab oi 
fec^o, Eos ego vniuerfos, 
conuenienteu , facrofandae 
TOS creabo. Ne quid v< 

flt,MAGNIFICVM ACADl 
NISSIMVM PRINCIPEM, 
CRAVIVM, ILLVSTRISSI 
TISSIMOS VTKIVSQJ^E 
CLARISSIMOS aVOSaVE 
SIMOS NOBILlSSIMOSa 

frequentes ad haiic dierur 
conueniant, Ordinis Thec 
par eft, ohieruantia et hun 
tandem illis officia, omn< 

P. P. DIE DOMlN. XI 
M DCC XLIV. 

EX OFFICINA I 



^OLVS FRiEDERIctS 
>ETZOLD, 

K L E B I T I O - S AXO, 

M TPIOMANAM DIACONVS. 

klSTIANVS GOTTLOB 
EICHLER, 

CKENDORFA- MISNICVS, 

NICOLAITANAM DIACONVS. 

lere iam mihi mandato fungar, quatuor 
ina excultis, difputationes , in quibus 
:andi poteftatem faciam. Certamini di- 
menfis XXVtas,et fubfequens XXVItus, 
ridiano tempore , hora 11, audita , hic 
Loris ab o6laua. Quo negotio rite con- 
liuerfos, legibus inftitutisque Maiorum 
irofandae Theologiae LICENTIA- 
h quid 7ero Iplendoris adlui folenni de- 

i ACADEMIAE RECTOREM , SERE- 
^CIPEM, ILLVSTRISSIMVM LAND- 
STRISSIMOS COMITES, EXCELLEN- 
[VSQVE REI PVBLICAE PROCERES, 
VOSaVE VIROS, Vt et GENEROSIS- 
SIMOSQJ/E ACADEMIAE CIVES, Vt 

ic dierum folennitatem cohoneftandam 
nis Theologorum nomine , omni , qua 
ia et humanitate oro atque rogo, omnia 
:ia , omnemque operam meam, polliceor. 
ilN. XXVI. POST TRINIT. A. R. S. 



ICINA LANGENHEMIANA,